ABD'de hava trafik kontrol sisteminde yaşanan büyük çaplı teknik arızanın perde arkasına ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı. Yaklaşık 5 saat boyunca ülke genelinde uçuşların durdurulmasına neden olan ve 20 binden fazla uçuşu etkileyen kesintinin, tek bir yönlendirici cihazdan kaynaklanmış olabileceği değerlendiriliyor.
Reuters'ın hükümet yetkililerine dayandırdığı habere göre, ABD Federal Havacılık İdaresinin (FAA) iletişim sistemindeki sorunun, savunma ve teknoloji şirketi L3Harris tarafından kurulan bir yönlendiriciyle bağlantılı olabileceği üzerinde duruluyor.
Arızanın kesin nedeni henüz belirlenemezken yaşanan kriz, ABD'nin hava trafik kontrol altyapısında kullanılan eski teknolojileri yeniden gündeme taşıdı.
20 binden fazla uçuşta aksama yaşandı
Cuma günü başlayan teknik sorun, FAA'nın ülke genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezinden 17'sinde iletişim sistemlerinin aşırı yüklenmesine neden oldu.
Sorunun kaynağının kısa sürede tespit edilememesi üzerine FAA, güvenlik gerekçesiyle ülke genelindeki uçuşları geçici olarak durdurdu.
Yaklaşık 5 saat süren kesinti, hafta sonu seyahat yoğunluğunun başladığı döneme denk geldi.
Yaşanan arıza nedeniyle 20 binden fazla uçuşta gecikme ve aksama meydana geldi.
FAA, iletişim sistemlerinin tamamen devre dışı kalmadığını ancak hava trafik kontrol merkezleri arasındaki veri akışında ciddi istikrarsızlık yaşandığını bildirdi.
Arızanın arkasından tek bir cihaz çıkabilir
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, teknik sorunun L3Harris tarafından yürütülen rutin bakım çalışmaları sırasında ortaya çıktığını açıkladı.
Duffy'nin verdiği bilgilere göre şirket, bazı tesislerde eski bakır iletişim kablolarını fiber optik hatlarla değiştirmek amacıyla çalışma yürütüyordu.
Reuters'a konuşan yetkililer, Arkansas ve Teksas eyaletlerinde kurulan yönlendirici cihazlarda sorun yaşanmış olabileceğini belirtti.
Yeni yönlendiricilerin her 4 ila 5 saniyede bir diğer cihazlara 1000'den fazla bağlantı isteği gönderdiğini aktaran Duffy, bu durumun iletişim sistemlerinde aşırı yüklenmeye neden olduğunu söyledi.
Ortaya çıkan teknik sorun, hava trafik kontrol tesislerinde uçaklarla kurulan iletişimi ve radar verilerinin aktarımını olumsuz etkiledi.
Duffy, arızanın kurulum hatasından mı, kullanıcı hatasından mı yoksa kusurlu bir cihazdan mı kaynaklandığının henüz belirlenemediğini vurguladı.
25 yıllık cihazlar kullanılmaya devam ediyor
Yaşanan kesinti, ABD'nin hava trafik kontrol altyapısındaki teknolojik eksiklikleri de ortaya çıkardı.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, yenilenmeye çalışılan bazı yönlendiricilerin yaklaşık 25 yıllık olduğunu açıkladı.
Söz konusu cihazların aslında 2006 yılında değiştirilmesinin planlandığını belirten Duffy, modernizasyon çalışmalarındaki gecikmelere dikkat çekti.
FAA'nın eski bakır kablo sisteminin bakımına her yıl yaklaşık 1 milyar dolar harcadığı ifade edildi.
Duffy, birçok kamu kurumunun analog sistemlerden dijital teknolojilere ve bakır kablolardan fiber optik altyapıya geçtiğini hatırlatarak hava trafik kontrol sisteminin de modernize edilmesi gerektiğini söyledi.
L3Harris'ten arızaya ilişkin açıklama
Savunma ve teknoloji şirketi L3Harris, 13 Kasım'da ülke genelinde uçuşların durdurulmasına neden olan teknik soruna ilişkin açıklama yaptı.
Şirket, yaşanan olayı ciddiyetle ele aldıklarını ve FAA tarafından yürütülen soruşturmaya destek verdiklerini bildirdi.
L3Harris ayrıca bakır kablolardan fiber optik iletişim sistemine geçiş çalışmalarının yüzde 70'inden fazlasının tamamlandığını duyurdu.
Yetkililer, arızanın kesin nedeninin belirlenmesi için teknik incelemelerin sürdüğünü açıkladı.
2023 yılında da benzer kriz yaşanmıştı
ABD havacılık sisteminde teknik arızalar nedeniyle ülke genelinde uçuşların durdurulması ilk kez yaşanmıyor.
2023 yılında bir kamu yüklenicisinin dosyaları yanlışlıkla silmesi sonucunda FAA sisteminde büyük çaplı bir kesinti meydana gelmişti.
Yaklaşık 90 dakika süren arıza nedeniyle 11 bin uçuş etkilenmiş, ABD'de 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ilk kez ülke genelindeki uçuşlar durdurulmuştu.
Son yıllarda fiber optik kabloların yanlışlıkla kesilmesi, sistem dosyalarının silinmesi ve teknik ekipmanlardan kaynaklanan arızalar da hava trafik kontrol hizmetlerinde aksamalara yol açtı.
Eylül ayında Philadelphia'daki bir hava trafik tesisinde meydana gelen devre arızası ile New Jersey'de inşaat ekiplerinin fiber optik kabloyu yanlışlıkla kesmesi nedeniyle ABD'nin kuzeydoğusunda binlerce uçuş gecikmiş veya iptal edilmişti.
Milyarlarca dolarlık yatırım yeterli olmadı
ABD Kongresi, hava trafik kontrol ve iletişim altyapısının modernizasyonu amacıyla FAA'ya 12,5 milyar dolar kaynak sağladı.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ise hava trafik kontrol sistemlerinin ve havalimanlarının yenilenmesi için 50 milyar dolar daha talep etti.
Ancak milyarlarca dolarlık yatırımlara rağmen FAA'nın bazı kritik sistemlerde onlarca yıllık teknolojileri kullanmaya devam ettiği belirtildi.
Kurumun, 400'den fazla hava trafik kontrol tesisinde hava durumu ve diğer kritik bilgilerin aktarımında kullanılan eski disketleri 2028 yılı sonuna kadar değiştirmeyi planladığı açıklandı.
Disketler ve eski bilgisayarlar hâlâ kullanılıyor
ABD'nin havacılık altyapısında yalnızca eski yönlendiricilerin değil, onlarca yıllık bilgisayarların da kullanılmaya devam ettiği ortaya çıktı.
FAA'nın bazı tesislerinde eski Compaq bilgisayarlarının kullanıldığı ve kimi yedek parçaların eBay üzerinden temin edildiği belirtildi.
Hava trafik kontrolörlerinin uçuş bilgilerini takip etmek amacıyla kullandıkları kâğıt şeritlerin dijital sistemlerle değiştirilmesine yönelik çalışmaların da henüz tamamlanmadığı bildirildi.
2022 yılında başlatılan dijital dönüşüm sürecinin, 49 büyük havalimanında en erken 2028 yılında tamamlanması bekleniyor.
Havacılık altyapısında yeni önlemler gündemde
Son arıza, ABD'nin hava trafik kontrol sisteminin modernizasyon ihtiyacını bir kez daha gündeme taşıdı.
Yetkililer, eski iletişim altyapısının yenilenmemesi halinde benzer teknik sorunların tekrarlanabileceği uyarısında bulundu.
FAA ve ilgili şirketlerin arızanın kaynağını belirlemek için yürüttüğü incelemeler devam ederken bakım ve modernizasyon çalışmalarının zamanlamasının da yeniden değerlendirileceği açıklandı.
Yaklaşık 5 saatlik kesinti ve 20 binden fazla uçuşta yaşanan aksama, dünyanın en yoğun hava ulaşım ağlarından birinde eski teknolojilerin oluşturabileceği riskleri yeniden tartışmaya açtı.
