ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in gelecek hafta Çin'de bir araya gelebileceği iddiası uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Üç liderin olası buluşmasının küresel güç dengeleri, nükleer silahların kontrolü ve devam eden savaşlar açısından önemli sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
Reuters'ın diplomatik hazırlıklar hakkında bilgi sahibi iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, liderlerin Çin'in Shenzhen kentinde düzenleneceği belirtilen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında görüşmesi için temaslar sürüyor.
Ancak üçlü görüşmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, formatı ve gündemi henüz kesinleşmiş değil.
Üç liderin öncelikleri farklı
Olası zirvede ABD, Rusya ve Çin'in birbirinden farklı diplomatik hedeflerle masaya oturması bekleniyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in önceliği, Ukrayna'daki savaşın Moskova'nın koşullarına uygun bir anlaşmayla sona erdirilmesi.
ABD Başkanı Donald Trump ise dış politikada diplomatik bir başarı elde etmeyi hedefliyor. Trump'ın gündeminde ABD, Rusya ve Çin'i kapsayan üçlü nükleer silahların kontrolü anlaşması bulunuyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping açısından ise görüşme çeşitli siyasi riskler barındırıyor. Trump'ın öngörülemez diplomasi anlayışı ile Pekin'in önceden planlanmış ve kontrollü görüşmeleri tercih eden yaklaşımı arasındaki farklılıklar dikkat çekiyor.
Bu nedenle liderler arasında kapsamlı bir anlaşmaya varılması ihtimalinin düşük olduğu değerlendiriliyor.
Çin nükleer silah anlaşmasına mesafeli
Olası görüşmenin en önemli başlıklarından birini nükleer silahların kontrolü oluşturuyor.
ABD ve Rusya'nın her birinin 5 binden fazla nükleer savaş başlığı bulunurken Çin'in yaklaşık 500 savaş başlığına sahip olduğu belirtiliyor.
Pekin yönetimi, nükleer cephaneliğini genişletmesine rağmen Washington ve Moskova ile aynı sınırlamalara tabi tutulmak istemiyor.
Reuters'a konuşan Çinli akademisyenler de Trump'ın üçlü nükleer silah kontrolü önerisinin Pekin tarafından kabul edilmesinin zor olduğunu ifade etti.
Eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde Beyaz Saray'ın Doğu Asya politikalarında görev yapan ve halen Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde (CSIS) bulunan Edgard Kagan, Çin'in bu tür müzakerelere karşı çıktığını belirtti.
Kagan'a göre Pekin, üçlü görüşmelere katılarak ABD ve Rusya ile benzer kısıtlamalara tabi tutulması gereken bir nükleer güç olduğu yönündeki yaklaşımı kabul etmiş görünmek istemiyor.
Trump yönetiminden üst düzey bir yetkili de nükleer silahlar konusunda kısa vadede anlaşma beklemediklerini ancak Çin'in müzakerelere katılması gerektiğini söyledi.
Ukrayna ve Tayvan'da "Yeni Yalta" endişesi
Üç liderin bir araya gelme ihtimali, özellikle Ukrayna ve Tayvan açısından yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı.
Olası zirve, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin 1945 yılında düzenlediği Yalta Konferansı ile karşılaştırılmaya başlandı.
İkinci Dünya Savaşı sonrasında uluslararası düzenin şekillenmesinde önemli rol oynayan Yalta Konferansı, büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceği üzerinde belirleyici olduğu diplomatik süreçlerin simgelerinden biri olarak görülüyor.
Rusya'daki milliyetçi çevreler ise olası zirveyi Moskova'nın ABD ve Çin ile eşit düzeyde küresel güç olarak kabul edilmesi açısından önemli buluyor.
Rus milliyetçi ideolog Aleksandr Dugin, Radio Sputnik'e yaptığı açıklamada, üçlü görüşmenin çok kutuplu dünya düzeninin kabul edilmesi anlamına gelebileceğini savundu.
Zelenski'den nüfuz alanı paylaşımı uyarısı
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, daha önce yaptığı açıklamada büyük güçler arasında yeni bir nüfuz alanı paylaşımından duyduğu endişeyi dile getirmişti.
Zelenski, "Bunun nüfuz alanlarının yeniden dağıtıldığı bir Yalta 2, 3 veya 4'e dönüşmesini gerçekten istemiyoruz" ifadelerini kullanmıştı.
Reuters'ın hükümetlerin tepkileri konusunda bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre, olası görüşme Kiev'in yanı sıra Tokyo'da da kaygıyla karşılandı.
Ukrayna savaşı gündeme alınacak mı?
Zirve hazırlıklarında en önemli anlaşmazlık başlıklarından birini Ukrayna savaşı oluşturuyor.
Reuters'a konuşan kaynaklara göre Moskova, savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin üçlü görüşmenin gündemine alınmasını istiyor.
Pekin yönetiminin ise Ukrayna konusunun üç lider arasında ele alınmasına karşı çıktığı belirtiliyor.
ABD'li bir yetkili de Trump'ın Ukrayna savaşını gündeme getirmesinin beklenmediğini ve üçlü görüşmenin bu konuyu ele almak için uygun bir platform olmadığını ifade etti.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, olası zirvenin gündemine ilişkin önerilerin karşılıklı olarak değerlendirildiğini açıkladı.
Peskov, görüşmenin gerçekleşmesi halinde dünya genelinde büyük ilgi göreceğini söyledi.
Çin'in Washington Büyükelçiliği de diplomatik temasların sürdüğünü doğrularken görüşmenin ayrıntılarına ilişkin paylaşılabilecek yeni bir bilgi bulunmadığını bildirdi.
Trump diplomatik başarı hedefliyor
ABD Başkanı Donald Trump'ın olası zirveden beklentileri arasında nükleer silahların kontrolüne yönelik müzakere sürecinin başlatılması ve İran'daki savaşın sona erdirilmesi konusunda diplomatik ilerleme sağlanması bulunuyor.
Cumhuriyetçi Partinin seçimlerde yaşadığı kayıpların ardından Trump'ın dış politikada elde edilebilecek gelişmeleri siyasi başarı olarak sunmak istediği değerlendiriliyor.
ABD Dışişleri Bakanlığında daha önce Doğu Asya politikaları üzerinde çalışan ve halen Asia Group danışmanlık şirketinde yönetici ortak olan Kurt Tong, Trump'ın Çin ziyaretini uluslararası liderliğini ve diplomatik etkisini göstermek amacıyla kullanabileceğini belirtti.
Ancak Washington, Moskova ve Pekin'in farklı öncelikleri nedeniyle üç lider arasında kapsamlı bir uzlaşmaya varılması beklenmiyor.
Görüşmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, hangi konuların masaya yatırılacağı ve ortak bir açıklama yapılıp yapılmayacağı ise belirsizliğini koruyor.
