ABD'de 13 Kasım'da yaşanan iletişim arızası, hava ulaşımını durma noktasına getirdi. Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol merkezleri arasındaki iletişim sisteminde meydana gelen sorun nedeniyle ülke genelinde uçak kalkışlarını geçici olarak durdurdu.
Yerel saatle 15.54'te başlayan kalkış yasağı, saat 20.15 sıralarında kaldırıldı. Bu süre boyunca havadaki uçakların inişlerine izin verilirken yeni kalkışlar güvenlik gerekçesiyle engellendi.
Reuters'ın FlightAware verilerine dayandırdığı bilgilere göre 1.000'den fazla uçuş iptal edildi, yaklaşık 10 bin sefer gecikti. Havacılık veri şirketi Cirium ise yasağın başladığı saatten sonra 1,5 milyondan fazla yolcunun seyahat etmesinin planlandığını bildirdi.
Peki, dünyanın en gelişmiş hava ulaşım ağlarından biri neden saatlerce işlemez hale geldi? İşte krizin arkasındaki 5 temel sorun...
-
Eski teknoloji sistemi devre dışı bıraktı
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy'nin açıklamasına göre, hava trafik kontrol merkezlerinde kullanılan ağ cihazları aşırı veri yüklenmesi nedeniyle devre dışı kaldı. Ancak bu yüklenmenin kesin nedeni henüz açıklığa kavuşmadı.
Arızadan etkilenen altyapıda, ses ve radar verilerinin aynı hatlardan iletilmesini sağlayan eski nesil TDM teknolojisinin kullanıldığı belirtildi.
ABD Sayıştayı'nın (GAO) 2024 tarihli raporu da sistemdeki sorunların uzun süredir bilindiğini ortaya koydu. Rapora göre incelenen 138 hava trafik kontrol sisteminin 105'i sürdürülemez veya potansiyel olarak sürdürülemez durumda.
Reuters'ın araştırmasında ise FAA'ya bağlı 300'den fazla tesiste eski ve birbiriyle uyumsuz teknolojilerin kullanılmaya devam ettiği aktarıldı.
-
Benzer krizler daha önce de yaşandı
ABD'deki hava trafik sistemlerinde yaşanan aksaklıklar yeni değil.
Ocak 2023'te pilotlara uçuş güvenliği açısından kritik bilgileri ileten NOTAM sisteminin çökmesi nedeniyle ülke genelinde kalkışlar durdurulmuştu. Bu olayda 10 binden fazla uçuş etkilenmişti.
Eylül 2025'te Dallas'ta, Eylül 2026'da ise Philadelphia'da meydana gelen iletişim arızaları da hava ulaşımında ciddi aksamalara yol açtı.
Söz konusu iki olayda yaklaşık 9 bin 500 uçuşun geciktiği veya iptal edildiği bildirildi.
-
Yedek sistemler yeterli olmadı
Hava trafik kontrol merkezlerinde iletişim hatlarından birinin devre dışı kalması durumunda yedek bağlantıların devreye girmesi gerekiyor.
Ancak ABD'nin eski altyapısında bu sistemlerin her koşulda yeterli güvence sağlayamadığı belirtiliyor.
Yetkililerin verdiği bilgilere göre, eski bakır iletişim ağının yüzde 68'i yenilendi. Buna rağmen yalnızca kabloların değiştirilmesi, sistemdeki bütün sorunları çözmeye yetmiyor.
Uzmanlar, iletişim altyapısının farklı teknolojilerle birlikte kapsamlı biçimde yenilenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
-
Modernizasyon için milyarlarca dolar gerekiyor
ABD Kongresi, Temmuz 2025'te hava trafik kontrol sistemlerinin modernizasyonu amacıyla 12,5 milyar dolarlık kaynak onayladı.
Ancak 13 Kasım'da Beyaz Saray ve Ulaştırma Bakanlığı, havalimanları ve hava trafik kontrol altyapısının geliştirilmesi için 30,1 milyar dolarlık ek bütçe talebinde bulundu.
Talep edilen kaynağın 10,1 milyar dolarının doğrudan hava trafik kontrol sistemlerinin yenilenmesine ayrılması öngörülüyor.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ise kapsamlı modernizasyon için 50 milyar dolarlık kaynağa ihtiyaç duyulduğunu açıkladı.
Yaşanan kriz, ABD'de havacılık altyapısına ayrılan bütçenin yeterliliğini yeniden tartışmaya açtı.
-
Yeni bir kriz yaşanabilir mi?
13 Kasım'daki kalkış yasağı kaldırılmış olsa da uçuş iptallerinin ve gecikmelerin etkileri sürüyor.
Asıl endişe ise hava trafik kontrol sistemindeki temel sorunların henüz tamamen giderilememiş olması.
FAA, modernizasyon çalışmalarının ilk aşamasını Aralık 2028'e kadar tamamlamayı hedefliyor. Ancak GAO, maliyet ve planlama sorunları nedeniyle programda gecikmeler yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
İletişim kesintilerinin tekrarlanması halinde yeni uçuş iptalleri, kontrol merkezlerinde kapasite kaybı ve hava trafik güvenliği üzerinde ek baskı oluşabileceği değerlendiriliyor.
Sorun tek bir arızadan daha büyük
ABD'de yaşanan son hava ulaşımı krizi, yıllardır bilinen altyapı sorunlarının ne kadar ciddi sonuçlar doğurabileceğini bir kez daha gösterdi.
Milyarlarca dolarlık yatırımlara rağmen eski teknolojilerin kullanılmaya devam etmesi, hava trafik kontrol sistemlerinin güvenilirliğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Uçuşlar yeniden başlamış olsa da ABD'nin önündeki temel sorun değişmedi: Dünyanın en yoğun hava ulaşım ağlarından birini, yeni bir sistem arızasında yeniden durma noktasına gelmeyecek şekilde modernize etmek.
