ABD Başkanı Donald Trump ve NATO liderleri, Ankara’da iki gün sürecek kritik zirvede bir araya geliyor.
ABD’nin Avrupa güvenliğindeki geleneksel rolünü azaltmaya hazırlandığı bir dönemde düzenlenen zirvede, savunma harcamaları, Ukrayna’ya destek, ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığı ve İran savaşı sonrası yaşanan gerilimler masada olacak.
Ankara’daki toplantı öncesinde Trump, bazı NATO ülkelerinin ABD güçlerine İran’a yönelik saldırılar için üslerini kullandırmakta isteksiz davranmasına tepki gösterdi. Trump, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya gibi büyük Avrupa ülkelerini eleştirerek müttefiklerinden “sadakat” beklediğini söyledi.
NATO zirveleri, ittifaka üye 32 ülkenin birbirlerinin güvenliğine olan bağlılığını vurguladığı sembolik toplantılar olarak görülüyor. Ancak bu yılki zirve, ABD ile Avrupalı müttefikler arasındaki güven krizinin belirginleştiği bir atmosferde yapılıyor.
Zirvenin ana teması “daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü Avrupa” olarak belirlendi. Trump yönetimi ise ittifakta yeni bir dönemi ifade eden “NATO 3.0” yaklaşımını gündeme taşıyor. Bu yaklaşımın somut olarak ne anlama geleceğinin Ankara’daki görüşmelerde netleşmesi bekleniyor.
ZİRVE BEŞTEPE’DE YAPILACAK
Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO liderlerini Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde ağırlayacak. Zirve için eski bir askeri havaalanından dönüştürülen yeni havalimanı da liderlerin gelişine hazırlandı.
Başkentte güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı. Hava savunma sistemleri alarma geçirilirken, on binlerce polisin görev yapacağı belirtildi. Külliye çevresindeki bazı mahalleler trafiğe kapatıldı, kamu çalışanlarının bir bölümüne yolların açık tutulması amacıyla idari izin verildi. Kentte toplu gösteriler de yasaklandı.
Zirve öncesindeki güvenlik operasyonlarında aralarında iki gazetecinin de bulunduğu çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi.
Erdoğan’ın bu akşam liderleri Beştepe’deki “Kış Bahçesi”nde verilecek akşam yemeğinde ağırlaması bekleniyor. Yemeğe NATO liderlerinin yanı sıra Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan üst düzey yetkililer de katılacak.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin de zirveye katılması planlanıyor. Liderler akşam yemeğinde bir araya gelirken, dışişleri bakanlarının NATO-Ukrayna Konseyi toplantısı yapması bekleniyor.
Aynı süreçte savunma bakanları, Hint-Pasifik ülkelerinden mevkidaşlarıyla görüşecek. Körfez ülkelerinden yetkililerle ayrı bir toplantı da yapılacak.
GÜNDEMİN İLK SIRASINDA SAVUNMA HARCAMALARI VAR
Zirvenin resmi gündeminin ilk sırasında savunma harcamaları bulunuyor. ABD, uzun süredir Avrupalı müttefiklerinden savunmaya daha fazla kaynak ayırmalarını istiyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, zirve öncesinde Avrupalı müttefikler ve Kanada’nın 2025 yılında savunma harcamalarını yıllık bazda yüzde 20 artırdığını açıkladı. Ancak bu artışın Trump yönetimini tatmin edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Son zirvede liderler, savunma yatırımlarını ABD ile benzer seviyeye çıkarma hedefi konusunda uzlaşmıştı. ABD’nin 2026 askeri bütçesinin 901 milyar dolar, yani Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’nın yaklaşık yüzde 3,3’ü düzeyinde olması öngörülüyor.
Ankara Zirvesi, NATO’nun artan savunma bütçelerini yeni askeri kapasitelere dönüştürme sürecini göstermesi açısından da önem taşıyor.
Zirve kapsamında salı günü savunma sanayii forumu düzenlenecek. Forumda NATO ve ortak ülkelerden üst düzey yetkililer, savunma sanayii temsilcileriyle bir araya gelecek. Amaç, silah üretimini artırmak ve yeni teknolojilerde inovasyonu hızlandırmak olacak.
NATO’nun özellikle modern savaşın ihtiyaçlarına uygun yeni askeri projeleri ön plana çıkarması bekleniyor.
UKRAYNA’YA DESTEK MASADA
Zirvenin bir diğer ana gündem maddesi Ukrayna’ya desteğin sürdürülmesi olacak. Rusya ile savaşın beşinci yılına girilirken, Avrupa ülkeleri ve Kanada, Ukrayna’nın askeri ihtiyaçlarının büyük bölümünü karşılıyor.
Ukrayna’nın hava savunma ihtiyaçlarının yaklaşık yüzde 90’ının Avrupalı müttefikler ve Kanada tarafından finanse edildiği belirtiliyor. Ankara’da, Kiev’e askeri desteğin devamı konusunda yeni mesajlar verilmesi bekleniyor.
Liderlerin çarşamba sabahı yapacağı ana çalışma oturumunun yaklaşık üç saat sürmesi bekleniyor. Ancak görüşmelerin en hassas başlıklarından biri ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığı olacak.
Avrupalı müttefikler ve Kanada, Washington’dan ABD askerlerinin Avrupa’daki geleceğine ilişkin güvence ya da en azından netlik bekliyor. Trump’ın son dönemde asker sayısını azaltmaya yönelik açıklamaları, müttefiklerde kaygı yaratmış durumda.
Pentagon’un zirve öncesinde ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığına ilişkin altı aylık bir inceleme başlatması da bu endişeleri artırdı. İncelemede Avrupa’nın kendi savunmasını ne ölçüde güçlendirdiği, ABD’nin üs ve hava sahası kullanımına erişimi gibi başlıkların değerlendirileceği belirtiliyor.
İRAN GERİLİMİ ZİRVEYE TAŞINIYOR
NATO’nun İran savaşında aktif bir rolü bulunmamasına rağmen, savaşın siyasi etkileri Ankara Zirvesi’nde hissedilecek.
ABD’nin bazı NATO ülkelerinin üs ve hava sahalarını kullanma talepleri, müttefikler arasında gerilim yaratmıştı. NATO’nun ABD ile üs ve hava sahasının ortak kullanımına ilişkin genel bir anlaşması bulunmuyor; bu tür düzenlemeler üye ülkelerin kendi ikili anlaşmaları üzerinden yürütülüyor.
Trump, 24 Haziran’da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı açık görüşmede müttefiklerini İran savaşına dahil olmakta isteksiz davranmakla eleştirmişti. ABD Başkanı, “Paralarına ihtiyacımız yok, hiçbir şeye ihtiyacımız yok. Ben sadece sadakat istiyorum” sözleriyle tepkisini dile getirmişti.
İTTİFAKIN GELECEĞİ SINANACAK
Ankara Zirvesi, NATO’nun yalnızca savunma harcamalarını değil, ittifak içindeki siyasi güven ilişkisini de test edeceği bir toplantı olacak.
ABD’nin Avrupa’daki rolünü azaltma sinyalleri, Trump’ın müttefiklerinden “sadakat” talebi ve Avrupa’nın daha fazla savunma sorumluluğu üstlenme baskısı, zirvenin ana çerçevesini oluşturuyor.
Liderlerin zirve sonunda kısa bir bildiri yayımlaması bekleniyor. Ancak Ankara’daki asıl mesajın, NATO’nun Trump döneminde transatlantik bağı nasıl ayakta tutacağına ilişkin olacağı değerlendiriliyor.