DEMANS RİSKİNDE ARTIŞ BELİRLENDİ

Nature Metabolism dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, hafif bilişsel bozukluk yaşayan ve glukozamin kullanan bireylerin, bu takviyeyi kullanmayanlara kıyasla demansa ilerleme ihtimalinin yüzde 25 daha yüksek olduğu tespit edildi. Ayrıca Alzheimer tanısı bulunan kişilerde glukozamin kullanımının ölüm riskini de yaklaşık yüzde 25 oranında artırdığı saptandı.

GENİŞ VERİ SETİ YAPAY ZEKA İLE ANALİZ EDİLDİ

Çalışma kapsamında 2012 ile 2024 yılları arasında elde edilen sağlık kayıtları yapay zeka destekli yöntemlerle analiz edildi. Verilerde Alzheimer ve ilişkili demans hastalıklarına sahip 1.896 kişi ile hafif bilişsel bozukluğu bulunan 2.750 kişinin glukozamin kullandığı belirlendi.

Yaş, cinsiyet ve diğer risk faktörleri dikkate alındığında, glukozamin kullanan hafif bilişsel bozukluk hastalarında ilerleyen dönemlerde demans gelişme olasılığının yüzde 25 daha yüksek olduğu ortaya kondu.

Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi Koç, bölge halkına güvenilir, yüksek nitelikli ve sürdürülebilir sağlık hizmeti sunma vizyonunun güçlü bir adımını İzmir’de atmaktan büyük mutluluk duyduklarını belirtti. İleri sağlık teknolojileri ve hasta odaklı yaklaşımla şekillendirilen bu bütüncül ekosistemin tüm Ege Bölgesi’ne entegre bir sağlık deneyimi kazandıracağını ifade etti.

Doktorluk mesleğine ilk adımı atarken üç ay boyunca Amerikan Hastanesi’nde eğitim gördüğünü belirten İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay, büyük bir sağlık yatırımının İzmir'e kazandırılmasından dolayı Koç Ailesi'ne teşekkürlerini sundu.

Araştırmada ayrıca hazır soslar, yoğurtlar, gazlı içecekler, şekerlemeler ve konserve ürünler gibi işlenmiş gıdaların hipertansiyon riskini yükselttiği ifade edildi.

Halk Sağlığı Uzmanı Dr. Anais Hasenböhler, işlenmiş gıdalardan uzak durulması gerektiğini vurgulayarak, “Bir gıdanın raf ömrü ne kadar uzunsa, sizin ömrünüz o kadar kısa olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Boy ve kilo verileri kullanılarak belirlenen vücut kitle indeksi sonuçları incelendiğinde, 15 yaş ve üzerindeki obez bireylerin oranının 2022 yılında yüzde 20,2 iken 2025 yılında yüzde 21,8’e yükseldiği görüldü. Cinsiyete göre değerlendirildiğinde ise 2025 yılında kadınların yüzde 24,8’inin obez, yüzde 32,2’sinin fazla kilolu olduğu; erkeklerde ise obezite oranının yüzde 18,7, fazla kilolu oranının ise yüzde 43,1 olduğu belirlendi.

Fiziksel aktivite yapmayanların oranı dikkat çekti

Düzenli fiziksel aktivite gerçekleştirmeyen erkeklerin oranı 2022 yılında yüzde 85,3 seviyesindeyken, 2025 yılında yüzde 83,5’e geriledi. Kadınlarda ise bu oran yüzde 92,7’den yüzde 89,7’ye düştü.

World Health Organization tarafından yetişkinlere haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik fiziksel aktivite öneriliyor. Buna göre haftalık 150 ila 300 dakika arasında fiziksel aktivite yapanların oranı 2025 yılında erkeklerde yüzde 4,1, kadınlarda ise yüzde 2,7 olarak kaydedildi.

Fiziksel işlevlerde yaşanan zorluklar öne çıktı

Fiziksel işlevlerde yaşanan güçlükler incelendiğinde, merdiven inip çıkarken zorlandığını belirtenlerin oranı kadınlarda yüzde 8,3, erkeklerde ise yüzde 3,7 ile ilk sırada yer aldı.

Öğrenme veya hatırlama konusunda güçlük yaşadığını ifade edenlerin oranı kadınlarda yüzde 5,4, erkeklerde yüzde 2,8 olarak ölçülürken; yürümede zorlananların oranı kadınlarda yüzde 5,6, erkeklerde ise yüzde 2,8 olarak belirlendi.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Bundibugyo virüsünün yol açtığı mevcut Ebola türü nedeniyle salgını “uluslararası halk sağlığı acil durumu” olarak değerlendirdi. Kurum ayrıca mevcut verilerin gerçek tabloyu tam olarak yansıtmayabileceğini ve salgının çok daha büyük boyutlara ulaşma riski bulunduğunu vurguladı.

Sağlık uzmanlarına göre Ebola’nın ilk belirtileri arasında yüksek ateş, kas ağrıları, halsizlik, baş ağrısı ve boğaz ağrısı yer alıyor. Hastalık ilerledikçe kusma, ishal, cilt döküntüleri ve iç kanama gibi ağır semptomlar görülebiliyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Uganda’da da iki doğrulanmış vaka ve bir ölüm olduğunu bildirdi. Yetkililer, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile sınır komşusu olan ülkelerde yoğun insan hareketliliği ve ticaret nedeniyle bulaş riskinin yüksek olduğuna dikkat çekti.

DSÖ, özellikle Kongo’nun doğusundaki Ituri eyaletinde salgının hızla yayılma ihtimaline karşı uyarıda bulunarak, yerel ve bölgesel koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Yazılı dilekçe uygulaması kaldırıldı

Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, rapor başvurularında kullanılan yazılı dilekçe ve benzeri yöntemlerin sona erdirildiği belirtildi.

Bundan sonraki başvuruların e-Nabız üzerinden kişisel beyan formu doldurularak yapılacağı ifade edildi.

Düzenleme kapsamında tek hekim raporları öncesinde bir karar destek sistemi de devreye alındı.

Sağlık durum belgesi e-Nabız üzerinden alınacak

Tanı, ilaç kullanımı ve tıbbi malzeme bilgilerine ilişkin kişisel beyanlara göre sistem değerlendirme yapacak.

Buna göre, kişinin başvurusunda herhangi bir sağlık engeli ya da ilaç kullanımı bulunmaması halinde e-Nabız üzerinden “Sağlık Durum Belgesi” düzenlenebilecek.

Beyan ile sistem verilerinin uyuşmadığı durumlarda ise vatandaşlar sağlık raporu için hekime yönlendirilecek.

Spor ve sosyal aktivitelerde de geçerli olacak

Yeni uygulama ile lisansa tabi olmayan spor faaliyetleri ve sosyal etkinlikler için de artık rapor alınmasına gerek kalmayacak. Bu işlemler de e-Nabız üzerinden Sağlık Durum Belgesi ile yapılabilecek.

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada durumun küresel sağlık açısından ciddi risk taşıdığını ancak mevcut koşulların henüz Covid-19 benzeri bir pandemi seviyesine ulaşmadığını ifade etti.

Tedros, ülkelerin sınırlarını kapatmaması yönünde çağrıda bulundu.

Ebola nasıl bulaşıyor?

Oldukça bulaşıcı bir virüs olan Ebola; kan, kusmuk ve meni gibi vücut sıvıları aracılığıyla yayılıyor. Nadir görülen hastalık, yüksek ölüm oranı nedeniyle dikkat çekiyor.

2018-2020 yılları arasında bölgede yaşanan önceki Ebola salgınında 3 bin 481 vaka kayıtlara geçmiş, 2 bin 299 kişi yaşamını yitirmişti.

Salgın başkentte de görüldü

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin başkenti Kinşasa’da da laboratuvar testleriyle doğrulanan bir Ebola vakası tespit edildi. Yetkililer, hastanın salgının merkez üssü olarak gösterilen doğudaki Ituri bölgesini ziyaret ettiğini açıkladı.

DSÖ ayrıca Ituri’ye komşu olan ve ülkenin en yoğun nüfuslu bölgeleri arasında yer alan Kuzey Kivu eyaletinde de şüpheli vakaların bulunduğunu duyurdu.

“Salgının gerçek boyutu bilinmiyor”

Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri Genel Direktörü Jean Kaseya ise 16 Mayıs’ta yaptığı açıklamada toplum içinde hâlâ çok sayıda aktif vaka bulunduğunu belirtti.

Kaseya, bu durumun temaslı takibi ve salgının kontrol altına alınması çalışmalarını önemli ölçüde zorlaştırdığını ifade etti.

Yetkililer ayrıca bölgede yoğun şekilde yürütülen madencilik faaliyetleri nedeniyle yaşanan nüfus hareketliliğinin salgının yayılımını hızlandırdığına dikkat çekti.

Sağlık Bakanlığı, hantavirüs vakaları tespit edilen bir gemiden tahliye edilen 3 Türk vatandaşına ilişkin açıklama yaptı.

Açıklamada, MV Hondius isimli gemide bulunan vatandaşların ambulans uçakla Türkiye’ye getirildiği ve karantinaya alındığı belirtildi. Daha önce ülkeye getirilen 2 kişiyle birlikte toplam 5 vatandaşın sağlık durumunun yakından takip edildiği ifade edildi.

Bakanlık, yapılan testlerde 3 vatandaşın sonuçlarının negatif çıktığını duyurdu. Ayrıca şu ana kadar hiçbir kişide klinik belirti veya semptom tespit edilmediği kaydedildi.

Vatandaşların önerilen süre boyunca izolasyon ve karantina altında tutulmaya devam edeceği bildirildi.

Bakanlık tarafından yapılan değerlendirmede, hastalığın yayılım sürecinin yakından takip edildiği belirtilirken, gerekli koruyucu önlemlerin sürdürüldüğü ifade edildi. Açıklamada ayrıca vatandaşların resmi kurumlar tarafından yapılacak bilgilendirmeleri dikkate alması gerektiği vurgulandı.

Sağlık Bakanlığı şunları ifade etti:

"Kamuoyuna yansıyan hantavirüs vakalarına ilişkin süreç, Bakanlığımız tarafından bilimsel esaslar doğrultusunda titizlikle takip edilmektedir.

Ülkemizde henüz pozitif vaka tespit edilmemiştir. Vatandaşlarımızın yalnızca resmî makamlar tarafından yapılan açıklamaları dikkate almaları, kamuoyunda dolaşıma giren doğrulanmamış bilgilere karşı dikkatli olmaları önem arz etmektedir.

Bakanlığımız; halk sağlığını tehdit edebilecek her türlü bulaşıcı hastalığa karşı; tarama, önleme, kontrol ve izleme çalışmalarını ilgili tüm birimleriyle kesintisiz şekilde sürdürmektedir.

Kamuoyunun bilgisine saygıyla sunulur."

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, gemide bildirilen 8 vakadan 5’inin hantavirüs olarak doğrulandığını, diğer 3 kişinin ise şüpheli vaka olarak değerlendirildiğini duyurdu. Açıklamaya göre şimdiye kadar 3 kişi hayatını kaybetti.

Ghebreyesus, vakalarda tespit edilen virüsün, Latin Amerika’da görülen ve insanlar arasında sınırlı bulaş riski taşıdığı bilinen Andes virüsü olduğunu belirtti. Virüsün özellikle yakın ve uzun süreli temas halinde bulaşabildiği ifade edildi.

İlk vakanın 6 Nisan’da semptom göstermeye başladığı ve 11 Nisan’da gemide yaşamını yitirdiği aktarılırken, daha sonra eşinde de belirtiler görüldüğü ve bu kişinin de hayatını kaybettiği bildirildi. Üçüncü ölümün ise gemide bulunan başka bir yolcuda meydana geldiği açıklandı.

DSÖ, hastaların tahliyesi ve tedavisi için uluslararası koordinasyon sağlandığını duyururken, gemide bulunan diğer yolcu ve mürettebatta şu an için semptom görülmediğini belirtti. Yetkililer, Andes virüsünün kuluçka süresinin 6 haftaya kadar uzayabilmesi nedeniyle yeni vakaların ortaya çıkabileceğini kaydetti.

İspanya’nın gemiyi kabul etmeyi onayladığı belirtilirken, yolcuların kabinlerinde tutulduğu, alanların dezenfekte edildiği ve semptom gösteren kişilerin izole edildiği açıklandı. DSÖ, halk sağlığı açısından mevcut riskin düşük seviyede değerlendirildiğini bildirdi.

Genişletilmiş bağışıklama programı 13 hastalığı kapsıyor

Türkiye’de uygulanan Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) kapsamında difteri, boğmaca, tetanos, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, tüberküloz, çocuk felci, hepatit A, hepatit B, suçiçeği, Hemofilus influenza tip b ve invaziv pnömokok hastalıkları olmak üzere toplam 13 hastalığa karşı aşılama yapılıyor. Programın toplum bağışıklığını güçlendirmeyi hedeflediği ifade edildi.

Erişkin ve çocuklarda aşılama uygulamaları

Erişkinlerde her 10 yılda bir tetanos-difteri aşısı uygulanırken, gebelere tetanos-difteri, boğmaca ve influenza aşıları yapılıyor. 65 yaş üzeri bireylerde ise grip ve zatürre aşıları öneriliyor. Risk gruplarında ayrıca kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği, hepatit A ve B, pnömokok, influenza ve meningokok aşıları uygulanabiliyor. Çocuklara ise difteri, boğmaca, tetanos, çocuk felci, Hib ve hepatit B’ye karşı koruma sağlayan 6 bileşenli karma aşı ile daha az enjeksiyonla bağışıklama sağlanıyor.

Hepatit A’da vaka sayısı düştü

Hepatit A aşısının 2012 yılında Ulusal Aşı Takvimi’ne dahil edilmesiyle hastalığın görülme sıklığında önemli bir azalma sağlandığı, Türkiye’nin Avrupa ortalamasının altına inerek en düşük seviyelerden birine gerilediği belirtildi. Sağlık alanında yerli üretim kapasitesinin artırılması çalışmaları kapsamında ise Hepatit A aşısında formülasyon ve dolum süreçlerinin ilk kez Türkiye’de gerçekleştirilerek tüm illerde uygulamaya alındığı ifade edildi.

Hastaneden yapılan bilgilendirmede, modern tıbbın en önemli gelişmelerinden biri olan aşıların bazı kanser türlerini önlenebilir hale getirdiği, bunların başında ise rahim ağzı kanserine neden olan HPV’nin geldiği ifade edildi.

HPV’nin çoğu zaman belirti vermeden vücuda yerleştiği ve erken müdahale edilmediğinde ciddi sonuçlara yol açabileceği aktarıldı. Prof. Dr. Polat, virüsün rahim ağzı kanserinin yanı sıra orofaringeal, penis ve anal kanserlerde de etkili olduğunu söyledi.

Polat ayrıca HPV’nin kansere yol açan 15 tipi bulunduğunu, mevcut aşıların ise bu tiplerin 7’sine karşı koruma sağladığını ve rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 90’ının bu tiplerden kaynaklandığını vurguladı.

Uzman, 21 yaşından itibaren düzenli tarama yapılması gerektiğini, smear ve HPV testlerinin belirli aralıklarla uygulanmasının hayati önem taşıdığını belirtti.

HPV aşısının 9’lu formunun kullanıldığını aktaran Polat, 9-14 yaş arasında 2 doz, 15 yaş ve üzeri için ise 3 doz uygulandığını ifade etti. Düzenli tarama ile aşılamanın birlikte uygulanmasının rahim ağzı kanserine karşı en güçlü koruma yöntemi olduğunu vurguladı.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur ise meyvelerin alt sıralarda kalması oldu. En yüksek puanı alan meyve limon olurken, genel listede ancak 28’inci sıraya yerleşebildi.

Vitamin açısından zengin

Uzmanlar, su teresinin öne çıkmasında içerdiği yoğun vitamin ve minerallerin etkili olduğunu belirtiyor. A, K, C ve B9 vitaminlerinin yanı sıra kalsiyum, potasyum ve demir bakımından güçlü bir içeriğe sahip olan bu sebze, glukosinolat bileşenleri sayesinde iltihap karşıtı ve hücre koruyucu özellikler de barındırıyor.

“Çiğ tüketin” önerisi

Su teresi; kara lahana, brokoli, Çin lahanası, roka, Brüksel lahanası ve alabaş ile birlikte turpgiller ailesinde yer alıyor. Genellikle doğal su kaynakları çevresinde ve nemli alanlarda kendiliğinden yetişebilen bu bitki için uzmanlar, tüketim sırasında dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Özellikle doğal ortamlardan toplanan su teresinin yetiştiği suyun temizliği büyük önem taşırken, besin değerinden maksimum fayda sağlamak için çiğ tüketilmesi öneriliyor. Ayrıca düşük lif içeriği nedeniyle brokoli gibi lif açısından zengin sebzelerle birlikte tüketilmesinin daha faydalı olacağı ifade ediliyor.

Mutlak insülin eksikliğine neden olan 'Tip 1 diyabet' hastası değilseniz, diyabetinizi kontrolde tutmak için ağız yolu ile alınan şeker düşürücülere ihtiyacınız olabilir. Şeker düşürücü ilaçlar 'Tip 2 diyabet'te kullanılır. Tip 2 diyabetli kişiler kan şekerini normal seviyede tutabilmek için mutlaka insülin kullanmak zorunda değildir" dedi.

TEDAVİ SÜRECİ

Her diyabet hastasının tedavisinin bireysel olduğunu söyleyen Doç. Dr. Gülçin Cengiz Ecemiş, "Tip 2 diyabetik hastalarda eğer hastanın durumu çok kötü değilse ve şekerleri ılımlı derecede yüksekse öncelikle şeker düşürücü ilaçlarla tedaviye başlanabilir. Bu ilaçlara rağmen kan şekerleri yüksek seyrederse tedaviye insülin eklenebilir. İnsülin tedavisi bağımlılık yapmaz. Vücuttaki eksikliğin tamamlanması gibi düşünülebilir. Hastanın klinik durumuna göre ihtiyaç duyulan yoğun insülin tedavisi takiplerde hafifletilebilir, hatta tekrar ağızdan alınan şeker düşürücü ilaçlara dönülebilir" diye konuştu.

BESLENME VE EGZERSİZ

Diyabette tedavinin sadece ilaç kullanmakla sınırlı kalmaması gerektiğini belirten Doç. Dr. Ecemiş, beslenme ve sporun önemine dikkat çekti. Ecemiş ayrıca şunları söyledi:
"Diyabetli hastalarımızın yaptığı en büyük yanlışlardan bir tanesi, ağızdan şeker düşürücü ilaçlar kullanmakta iken, bunun diyabet tedavisinde her şey olduğunu düşünerek beslenme ve egzersiz programlarınızı ihmal etmenizdir. Unutulmamalıdır ki modern tedavi yöntemlerine rağmen tip 2 diyabetin tedavisinde halen beslenme ve egzersiz en önemli tedavi metotlarıdır." İHA

Uzman Psikolog Yeliz Arda, okullarda yaşanan saldırılara ilişkin değerlendirmesinde, "Bu eylemlerin temelinde derin psikolojik dinamikler var" dedi.

Şiddetin öğrenilebilen bir davranış olduğunun altını çizen Arda, modern çağın getirdiği yalnızlaşmanın gençleri aidiyet duygusundan uzaklaştırdığını belirterek "Modern çağın getirdiği yalnızlaşma, gençlerin kendilerini hiçbir yere ait hissetmemesine neden oluyor. Ailesinden ve okul ortamından duygusal destek alamayan bireyler, radikal düşüncelere veya şiddet içerikli alt kültürlere daha açık hale geliyor. Şiddet öğrenilebilen bir davranıştır. Yaşadığı sorunları, kızgınlıkları hayal kırıklıkları ile nasıl baş edebileceğini bilemeyen gençler yaşadıkları bu duygularla baş edebilmek için şiddeti kullanabiliyorlar. Çünkü güç gösterisi onların var olduğunun ve farkedilmenin bir aracıdır. Hiçbir çocuk ve genç yaşamadığı, tanık olmadığı şiddeti bir başkasına uygulamaz" diye konuştu.

Dijital içeriklerin gençler üzerindeki etkisine de değinen Arda, şiddetin internet ortamında romantize edilmesinin tehlikeli bir algı meydana getirdiğini belirterek "Gençler dijital oyunları sadece eğlenmek için oynamazlar, kimlik oluşturmak için de dijital oyunlar oynarlar. Şiddet içerikli oyunlar, filmler ve şiddet içeren müzikler gençlerin şiddeti normalleştirmesine ve güç elde etmenin silah kullanmayla elde edebileceği algısı oluşturuyor. Saldırganlar bu eylemleri bir ‘intikam alma' veya ‘ismini duyurma' aracı olarak görebiliyor" dedi.

DİJİTALDEN FAZLASI

Saldırganlık davranışının altında yatan nedenlerin yalnızca dijital etkilerle sınırlı olmadığını belirten Arda, "Çocuk ve gencin genetik olarak yatkınlığı veya daha sonradan yaşadığı travmalara bağlı olarak gelişen bazı patolojik nedenler de öfke ile birlikte şiddet davranışına dönüşebilir. Birçok saldırganın temelinde derin bir umutsuzluk yattığı ve eylemlerinin aslında bir tür ‘genişletilmiş intihar' olduğu gözlemlenmektedir. Bununla birlikte nörolojik olarak kişilik bozuklukları da nedenler arasında yer alabilir. Depresyon, antisosyal kişilik bozuklukları, bipolar, borderline ve anksiyete bozuklukları bu süreçte etkili olabilir. Bu hastalıklar mutlaka ilaç ve psikoterapi yöntemleriyle klinik olarak tedavi edilmelidir" diye konuştu. İHA

KUTU KUTU

Sistemin merkezi aile olmalı

Okullarda sadece fiziksel güvenlik önlemlerinin yeterli olmayacağını dile getiren Arda, çözümün bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini ifade ederek "Eğitim evde başlar; hem okulda hem de sosyal hayatta devam eder. Anne babaların dijital okuryazarlık ve çocuklarının davranış farklılıkları konusunda bilinçlenmesi çok önemli. Aile sistemin dışında değil, merkezinde olmalıdır. Eğitim-öğretim hayatı içerisinde riskli öğrencilerin tespit edilebilmesi adına ‘psikolojik risk taraması' yapılmalı ve ‘erken uyarı mekanizması' kurulmalıdır. Okullar sadece akademik olarak değil, psikolojik risk profiline göre de yönetilmelidir" dedi.

Eğitim kurumlarının aynı zamanda duygu yönetiminin öğretildiği alanlar olması gerektiğini vurgulayan Arda, rehberlik servislerinin daha aktif hale getirilmesi gerektiğini belirtti. Ailelerin çocuklarıyla yalnızca akademik başarıyı değil, duygularını da konuşması gerektiğini ifade eden Arda, ruh sağlığı yatırımlarının bir lüks değil toplumsal bir zorunluluk olduğunun altını çizdi. "Psikolojik destek iyi niyet uygulaması değil, sistem altyapısıdır" dedi.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte toplumda hareketsiz yaşam tarzının yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Mehmet Yalnız, "Bu durumun sağlığı olumsuz etkiliyor. Hareketsiz yaşamın yanı sıra beslenme alışkanlıkları da değişiyor. Özellikle batı tipi beslenmenin sindirim sistemi hastalıkların artışında önemli rol oynuyor. Bu yaşam tarzı değişikliklerinin obezite başta olmak üzere birçok sağlık sorununa yol açar. Türkiye obezite oranlarında Avrupa’da üst sıralarda yer alıyor. En çok rastlanan sindirim sistemi hastalıklarının ilk sırasında reflü hastalığı geliyor. Halk arasında reflü olarak bilinen bu hastalığın, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıyla ortaya çıkıyor. İkinci sırada ise huzursuz bağırsak sendromunun yer alıyor. Bu hastalığın gaz, şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi şikayetlerle kendini gösteriyor. Kolon kanserleri de giderek artış gösteriyor. Bu hastalıklar genellikle kolon poliplerinden gelişiyor. Bununla birlikte pankreas kanseri de son yıllarda artış gösterdi fakat tedavi seçenekleri halen sınırlıdır. Pankreas hastalıkları arasında pankreas iltihabı da sık görülüyor. Özellikle safra kesesi taşlarına bağlı tıkanıklıkların bu duruma neden olabilir. Sağlıklı yaşam için düzenli hareket edilmesi ve dengeli beslenme alışkanlıklarının benimsenmesi gerekiyor" ifadelerini kullandı.

Uzmanlar, otizmin nörogelişimsel bir farklılık olduğunu vurgulayarak, bireylerin çocukluktan yetişkinliğe uzanan süreçte yaşadıkları zorluklar ve sahip oldukları potansiyeller üzerine önemli değerlendirmelerde bulundu.
EÜ Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şebnem Pırıldar, otizmin sıklıkla çocuklukta tanınmasına rağmen erişkin yaşlarda da teşhis edilebildiğine dikkat çekti. Belirtilerin çocukluktan itibaren mevcut olduğunu ancak bazen maskelendiğini ifade eden Prof. Dr. Pırıldar, "Belirtiler daha hafif veya silik olabilir. Kişinin sosyal becerileri gelişmişse bu belirtileri kamufle edebilir. Ayrıca anksiyete, depresyon veya DEHB gibi eşlik eden diğer psikiyatrik rahatsızlıklar ön plandaysa, otizmin özgün belirtileri gözden kaçabilir. Kadınların sosyal becerilerinin daha güçlü olması ve duyusal hassasiyetleri maskeleme yeteneklerinin gelişmiş olması, tanının atlanmasına yol açabilmektedir. Tanı süreci klinik görüşmelere ve kapsamlı gelişim öyküsüne dayanıyor. Tanının erken konulması; beceri eğitimlerinin planlanması, tetikleyici faktörlerin belirlenmesi ve eşlik eden rahatsızlıkların tedavisi açısından hayati önemdedir. Tanının ertelenmesi, özellikle ergenlik ve gençlik döneminde bireyin özgüvenini ve kimlik gelişimini olumsuz etkileyerek sosyal ilişkilerini bozabilir. Bu noktada ‘nöroçeşitlilik’ kavramını vurgulamak ve farklılıkların birer zenginlik olduğunu kabul etmek, damgalamanın önüne geçmekte yararlı olacaktır" dedi.

"Ekran maruziyeti otizmin nedeni değil, bir tercihtir"

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sezen Köse, dil gelişim geriliğinin her zaman otizm anlamına gelmediğini ancak mutlaka uzman bir değerlendirme gerektirdiğini vurguladı. Ailelerin en çok merak ettiği ekran kullanımı konusuna açıklık getiren Prof. Dr. Köse, "Otizm spektrumundaki çocukların bilgi ve uyaran işleme sistemleri farklı çalışır. Bu çocuklar sosyal uyaranlar yerine, daha tekdüze ve sosyal mesaj içermeyen ekran gibi uyaranlara yönelme eğilimi gösterirler. Yani ekran maruziyeti otizmin nedeni değil, otizmli çocukların bir tercihi ve yönelimidir. Tedavi sürecinde sosyal temasın ve göz temasının artırılması, ekran maruziyetinin ise azaltılması önerilir. Özetle; uyaran eksikliğinin otizme yol açtığı görüşü bilimsel olarak kabul görmemektedir; asıl süreç, otizm spektrumundan etkilenen bireyin sosyal olmayan uyaranları tercih etmesidir. Ayrıca, ayrıştırmak yerine kaynaştırma eğitimine odaklanmak bireyin yetişkinlikteki yaşam kalitesini artırıyor" diye konuştu.

"Aşılar ve otizm arasında hiçbir bağlantı yok"

Erken tanının tedavi başarısındaki kritik rolüne değinen Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Burcu Özbaran ise "Otizmde erken tanı ve müdahale, tedavi sonuçlarının başarısı açısından hayati önemdedir. Ailelerin veya bakım verenlerin, çocuğun gelişimiyle ilgili en ufak bir şüphe veya tereddüt duymaları halinde vakit kaybetmeden bir çocuk psikiyatristine başvurmaları gerekir. Amacımız sadece tanı koymak değil, gelişimsel duraksamaları erkenden saptayarak müdahale etmektir. Risk grubundaki çocukları erken dönemde teşhis ettiğimizde, ileride bir tanı almalarına gerek kalmadan normal gelişim süreçlerini tamamlamalarına yardımcı olabiliyoruz. Bu açıdan erken tanı, şüphelenme ve farkındalık çok değerlidir. Otizm, her bireyin farklı özellikler sergilediği çok geniş bir yelpazedir. Nörogelişimsel bir bozukluk olan otizmde, beyindeki hücre bağlantıları normal gelişimden farklılık gösterir; bazı alanlarda bağlantılar çok yoğunken, bazılarında daha gevşektir. Bu durum, bazı bireylerde duyusal hassasiyetlere veya yoğun ilgi alanlarına bağlı olarak özel yeteneklerin gelişmesine zemin hazırlayabilir. Ancak her otizmli bireyin mutlaka özel bir yeteneği olacağı düşünülmemelidir. Önemli olan, çocuğun var olan yeteneklerini ve ilgi alanlarını işlevsel bir şekilde yönlendirebilmektir. Şunu çok net ifade etmeliyim ki; aşılar ile otizm arasında hiçbir bağlantı yoktur. Türkiye, aşılama konusunda köklü ve başarılı bir sağlık sistemine sahiptir. Aşılar otizme yol açmadığı gibi, aşılamanın ihmal edilmesi çocuklarda çok daha ciddi hastalıklara neden olabilir. Bilimsel gerçek şudur: Aşılar ve otizm arasında hiçbir ilişki bulunmamaktadır" dedi.

"İş hayatında ve sosyal ilişkilerde başarı mümkün"

EÜ Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Cenan Hepdurgun, "Otizmli bireyler doğru yönlendirme ile toplumda çok başarılı roller üstlenebilirler. Otizmin erişkinlikte başlamıyor ancak bu dönemde fark edilebiliyor. Otizmli bireyler güçlü ve zayıf yönlerini tanıdıklarında; arkadaşlık, iş ve aile hayatında mutlu bağlar kurabilirler. Özellikle kısıtlı ilgi alanları, bazı meslek dallarında büyük bir avantaja dönüşebilir. Bilgisayar sektörü, bilim ve sanat alanında dünyaya yön veren pek çok ismin otizm spektrum özelliklerine sahip olduğu bilinmektedir. Kişi, kendine uygun mesleği bulduğunda, dünyanın gidişatını değiştirecek düzeyde büyük başarılara imza atabilir" diye konuştu.

Ege Üniversitesi uzmanları, çocukluktan itibaren takip edilen ve erişkinlikte yeni tanı alan bireyler için sosyal beceri ve eğitim programları geliştirmeye, klinik uygulama ve bilimsel araştırmalarla yaşam kalitesini artırmaya devam ettiklerini belirterek açıklamalarını sonlandırdı.