ABD’de cinsel istismar suçlamalarıyla yargılanırken cezaevinde ölü bulunan milyarder Jeffrey Epstein’a ait belgeler arasında, 2011 yılında dönemin Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon arasında Suriye krizine ilişkin yapılan “çok gizli” bir telefon görüşmesine ait kayıtların bulunduğu ortaya çıktı.
Middle East Eye’nin haberine göre, Epstein’ın arşivinde yer alan belgeler arasında bulunan bu kayıt, 16 Ağustos 2011’de Davutoğlu ile Ban Ki-moon arasında gerçekleştirilen resmi görüşmenin Birleşmiş Milletler tutanaklarını içeriyor ve “strictly confidential” (çok gizli) ibaresi taşıyor.
Belgenin Epstein’ın arşivine nasıl girdiği ise belirsizliğini koruyor.
Haberde, Epstein’ın yıllar boyunca üst düzey siyasetçiler ve istihbarat çevreleriyle yakın ilişkiler kurmuş olması nedeniyle bu tür hassas belgelere erişmiş olabileceği iddialarına yer verildi.
Kritik dönemde yapılan görüşme
Telefon görüşmesinin, Suriye’de hükümet karşıtı protestoların hızla yayıldığı ve dönemin Devlet Başkanı Beşar Esad’ın Hama’daki gösterilere nasıl yanıt vereceğinin tartışıldığı kritik bir süreçte yapıldığı belirtildi.
Ramazan ayının başında Hama’da başlatılan askeri operasyonun krizi kanlı bir boyuta taşıdığı hatırlatıldı.
Belgeye göre Davutoğlu, Ban Ki-moon’a Ocak 2011’de Esad ile görüştüğünü ve reform çağrısında bulunduğunu aktararak, “Kabul etti ama hiçbir şey yapmadı” ifadesini kullandı.
Nisan ayında yeniden Şam’a gittiğini belirten Davutoğlu’nun, Esad’a acilen hayata geçirilmesi gereken reformları içeren bir liste sunduğu, Esad’ın bu reformları kabul edip kamuoyuna açıkladığı ancak uygulamaya koymadığı kaydedildi.
Esad’a sunulan iki seçenek
Middle East Eye’nin aktardığı belgede, Davutoğlu’nun Esad ile yaptığı altı saatlik görüşmenin üç buçuk saatinin baş başa geçtiği ve bu görüşmede Esad’a iki seçenek sunduğu yer aldı.
Buna göre birinci seçenek, reformların derhal ve belirli bir takvim çerçevesinde uygulanmasıydı.
İkinci seçenek ise mevcut politikaların sürdürülmesi olup, bunun Saddam Hüseyin ve Muammer Kaddafi örneklerinde olduğu gibi uluslararası tecritle sonuçlanacağı uyarısında bulunuldu.
Belgede Davutoğlu’nun Esad’a, Hama’dan tankların çekilmesini, uluslararası medyaya izin verilmesini, kapsamlı hukuki reformlar yapılmasını ve yeni bir anayasa hazırlayacak parlamento için seçim düzenlenmesini önerdiği ifade edildi.
Davutoğlu’nun ayrıca Esad’a iktidardan ayrılmaya hazır olması gerektiğini söylediği de kaydedildi.
Esad’ın ilk aşamada tankları Hama’dan çektiği ve Türk Büyükelçisi’nin kenti ziyaret etmesine izin verdiği, ancak daha sonra bu adımlardan geri döndüğü aktarıldı.
ABD ve Türkiye hattı
Belgeye göre ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ve ABD Başkanı Barack Obama, Türkiye’yi bilgilendirerek Obama’nın Esad’ın görevden ayrılmasını isteyeceği bir konuşma yapacağını iletti. Bunun üzerine dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Esad’ı arayarak, bu konuşmadan önce somut adımlar atması yönünde uyardığı belirtildi.
Davutoğlu’nun ise Esad’ın konuşma yapmaması ve açıklanan yol haritasını uygulamaması halinde Türkiye’nin sessiz kalmayacağını vurguladığı ifade edildi.
Middle East Eye’ye göre bu sürecin ardından barışçıl çözüm umutlarının tükenmesiyle Türkiye, Şam yönetimine karşı daha sert bir tutum benimsedi ve ilerleyen dönemde Esad karşıtı muhalif grupları desteklemeye başladı.
Mavi Marmara detayı da belgelerde
Belgelerde ayrıca 2010 yılında yaşanan Mavi Marmara baskını sonrasında Türkiye ile İsrail arasında yürütülen görüşmelere de yer verildi.
Davutoğlu’nun, İsrail’den özür, tazminat ve Gazze’ye insani yardımın önünün açılmasını içeren bir anlaşmadan söz ettiği; aksi halde Uluslararası Adalet Divanı’na başvuru, Tel Aviv Büyükelçiliği’nin kapatılması ve Türk donanmasının Akdeniz’e gönderilmesi gibi adımların gündeme gelebileceğini dile getirdiği aktarıldı.
Belgede, ABD yönetiminin de İsrail’i bu anlaşmayı kabul etmeye ikna etmeye çalıştığı bilgisine yer verildi.
