Afganistan’da Taliban yönetimi, yeni ceza kanununu yürürlüğe koydu. Taliban lideri Hibatullah Akhundzada tarafından imzalanan düzenleme, aile içi şiddet ve ceza uygulamalarında sosyal statüye dayalı farklılıklar içermesi nedeniyle tartışma yarattı.
Yeni yasaya göre, bir kocanın eşine ya da çocuklarına uyguladığı fiziksel ceza, “kırık kemik” veya “açık yara” oluşmadığı sürece suç sayılmayacak. Bu tür fiziksel zararların meydana gelmesi halinde ise fail hakkında en fazla 15 gün hapis cezası uygulanabilecek.
Şiddete maruz kalan kadının dava açabilmesi için iddialarını mahkemede kanıtlaması şart koşuluyor. Kadının yaralarını hâkim önünde açıkça göstermesi gerekirken, mahkemeye bir erkek refakatçiyle gitmesi zorunlu tutuluyor. Erkek refakatçi bulunmaması halinde başvurunun işleme alınmayabileceği belirtiliyor.
Yasa, evli kadınların sosyal yaşamına yönelik yeni sınırlamalar da getiriyor. Buna göre bir kadın, eşinin izni olmadan akrabalarını ziyaret ederse üç aya kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
Suça değil statüye ceza
Kanunun en dikkat çeken maddelerinden biri, toplumun ulema (din âlimleri), eşref (seçkinler), orta sınıf ve alt sınıf olmak üzere dört gruba ayrılması oldu. Bu düzenlemeyle aynı suçu işleyen kişilere, mensup oldukları sosyal sınıfa göre farklı cezalar verilebilecek.
Yasada yer alan hükümlere göre; ulemalar için yaptırım yalnızca nasihatle sınırlı kalacak. Eşref sınıfına mensup kişiler mahkemeye çağrılarak uyarılacak. Orta sınıf mensupları hapis cezası alabilirken, alt sınıf için hem hapis hem de bedensel cezalar öngörülüyor. Ağır suçlara ilişkin bedensel cezaların ise resmi ıslah kurumları yerine dini otoriteler tarafından uygulanacağı ifade ediliyor.
Uluslararası kamuoyu alarmda
Yeni ceza kanunu, Afganistan’daki hukuk sisteminin işleyişi ve temel haklara etkileri açısından geniş çaplı tartışmalara neden oldu. İnsan hakları savunucuları, düzenlemenin özellikle kadınlar ve alt sınıflar üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.